Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması: Tanıma Davası ve Nüfusa Tescil

Yurt dışında yaşayan ve orada boşanan Türk vatandaşlarının en sık karşılaştığı sorunlardan biri, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmamasıdır. Yabancı bir mahkemeden alınan boşanma kararı Türkiye’de tanınmadıkça veya nüfus kütüğüne tescil edilmedikçe kişi Türk nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam etmekte; bu durum yeniden evlenme, miras, soybağı ve mal rejimi bakımından ciddi sonuçlar doğurmaktadır.

Bu rehberde yabancı boşanma kararının Türkiye’de hangi yollarla geçerlilik kazanacağı; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A kapsamında idari yoldan tescil, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) kapsamında tanıma davası, tanıma şartları, gerekli belgeler, yetkili mahkeme ile velayet ve nafaka hükümleri için tenfiz davası açıklanmıştır.

---

Kısaca: Yabancı Boşanma Kararının Tanınması

• Yabancı mahkemeden alınan boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmamaktadır; karar tanınmadıkça kişi nüfus kayıtlarında evli görünmektedir.
• Kararın Türkiye’de geçerlilik kazanması için iki yol bulunmaktadır: Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A uyarınca idari yoldan nüfusa tescil veya MÖHUK m.58 uyarınca tanıma davası.
• Tanıma için kararın kesinleşmiş olması, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması, savunma hakkına uyulmuş olması ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması gerekmektedir.
• Tanıma davasında Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan taraflar için Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri yetkilidir.
• Velayet ve nafaka gibi icra gerektiren hükümler için ayrıca tenfiz davası açılması gerekmektedir.
• Tanıma talebi kanunda bir süreye bağlanmamıştır; ancak ara dönemde doğabilecek sorunlar nedeniyle başvurunun geciktirilmemesi önem taşımaktadır.

---

Yabancı Boşanma Kararı Neden Tanınmalıdır?

Yabancı mahkeme kararları, Türk mahkemesi tarafından tanınmadıkça veya kanunda öngörülen idari usulle tescil edilmedikçe Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurmamaktadır. Bu nedenle yurt dışında boşanmış olan kişi, Türkiye’de tanıma veya tescil yapılıncaya kadar nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam etmektedir.

Bu durumun başlıca sonuçları şunlardır:

• Türkiye’de veya Türk makamları nezdinde yeniden evlenilememektedir.
• Eşlerden birinin ölümü halinde diğer eş, kayıtlarda eş sıfatı devam ettiği için mirasçı görünebilmektedir.
• Ara dönemde doğan çocuklar bakımından babalık karinesi işlemeye devam edebilmektedir.
• Mal rejiminin tasfiyesi ve tapu, banka gibi resmi işlemlerde medeni hal uyuşmazlıkları ortaya çıkabilmektedir.

MÖHUK m.59 uyarınca tanınan yabancı mahkeme kararı, Türk mahkemesi kararı gibi kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurmakta; bu etki yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren başlamaktadır.

---

Birinci Yol: Nüfus Müdürlüğü veya Konsoloslukta İdari Tescil (NHK m.27/A)

2018 yılında yürürlüğe giren düzenleme ile yabancı ülkelerin adli veya idari makamlarınca verilen boşanma kararlarının, mahkemeye gidilmeksizin doğrudan nüfus kütüğüne tescil edilmesi imkanı getirilmiştir. Bu yol, özellikle anlaşmalı boşanmalarda süreci önemli ölçüde kısaltmaktadır.

İdari Tescilin Şartları

• Kararın yabancı ülkenin yetkili adli veya idari makamınca verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Başvurunun kural olarak eşler tarafından birlikte veya vekilleri aracılığıyla yapılması. Eşlerden birinin ölmüş ya da yabancı olması halinde Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilmektedir.

Başvuru yurt dışında dış temsilciliklere (konsolosluklara), Türkiye’de ise il nüfus müdürlüklerine yapılmaktadır. Başvurular bu amaçla oluşturulan komisyon tarafından değerlendirilmektedir. Başvurunun reddedilmesi halinde tanıma, MÖHUK hükümlerine göre mahkeme yoluyla istenebilmektedir.

İdari tescil yolu seçimlik bir imkan olup, tanıma davası açılabilmesi için önce idari başvuru yapılması zorunlu değildir. Eşlerin birlikte başvurmasının mümkün olmadığı, tarafların iletişiminin kopuk olduğu veya kararın içeriğine itiraz bulunan durumlarda tanıma davası yoluna gidilmektedir.

---

İkinci Yol: Tanıma Davası (MÖHUK m.58)

Tanıma davası, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi doğurmasını sağlayan davadır. Boşanma kararının yalnızca boşanmaya ilişkin kısmının Türkiye’de geçerli olması isteniyorsa tanıma davası yeterlidir.

Tanıma Şartları (MÖHUK m.54 ve m.58)

• Yabancı mahkeme kararının, verildiği devletin kanunlarına göre kesinleşmiş olması,
• Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• Aleyhine karar verilen tarafın, o yer kanunlarına göre usulüne uygun olarak mahkemeye çağrılmış ve temsil edilmiş olması; yani savunma hakkının ihlal edilmemiş olması.

Tenfizden farklı olarak tanımada, kararın verildiği devletle Türkiye arasında karşılıklılık şartı aranmamaktadır. Türk mahkemesi, yabancı kararın esas bakımından doğru olup olmadığını yeniden incelememektedir; inceleme, kanunda sayılan şartların varlığıyla sınırlıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme (MÖHUK m.51)

Yabancı boşanma kararlarının tanınmasına ilişkin davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülmektedir.

Dava, aleyhine tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesinde açılmaktadır. Karşı tarafın Türkiye’de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer bulunmuyorsa dava Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilmektedir.

Gerekli Belgeler (MÖHUK m.53)

• Yabancı mahkeme kararının usulen onaylanmış aslı veya onaylı örneği,
• Kararın kesinleştiğini gösteren ve usulen onaylanmış belge (kesinleşme şerhi),
• Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerden alınan belgeler için apostil, diğer ülkeler için konsolosluk onayı,
• Tüm belgelerin noter onaylı Türkçe tercümeleri,
• Davanın avukat aracılığıyla takip edilmesi halinde vekaletname.

Uygulamada en sık karşılaşılan eksiklik, kesinleşme şerhinin bulunmaması veya usulüne uygun onaylanmamış olmasıdır. Bu nedenle belgelerin dava açılmadan önce eksiksiz şekilde hazırlanması, yargılamanın süresi bakımından belirleyicidir.

Yargılama Süreci

Tanıma davaları basit yargılama usulüne tabidir. Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmekte; karşı taraf yalnızca kanunda sayılan tanıma şartlarının bulunmadığı yönünde itirazda bulunabilmektedir. Belgelerin eksiksiz olması ve tebligatın sorunsuz yapılabilmesi halinde davalar genellikle kısa sürede sonuçlanabilmektedir. Karşı tarafın yurt dışında bulunması halinde tebligat süresi yargılamanın uzamasına neden olabilmektedir.

Tanıma kararı kesinleştikten sonra mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirilmekte ve boşanma nüfus kütüğüne işlenmektedir.

---

Velayet, Nafaka ve Tazminat Hükümleri İçin Tenfiz Davası

Nüfusa tescil ve tanıma, yalnızca boşanmanın Türkiye’de geçerlilik kazanmasını sağlamaktadır. Yabancı kararda yer alan velayet, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, çocukla kişisel ilişki ve tazminat gibi icra gerektiren hükümlerin Türkiye’de uygulanabilmesi için ise tenfiz davası açılması gerekmektedir (MÖHUK m.50).

Tenfiz davasında tanıma şartlarına ek olarak, kararın verildiği devlet ile Türkiye arasında karşılıklılık esasının bulunması da aranmaktadır. Karşılıklılık; bir antlaşma, ilgili devletin kanunu veya fiili uygulamasıyla sağlanabilmektedir. Tanıma ve tenfiz talepleri aynı dava içinde birlikte ileri sürülebilmektedir.

Türkiye’de görülen boşanma davalarında velayet ve nafakaya ilişkin genel bilgiler için Velayet Davası ve nafaka rehberlerine başvurulabilir.

---

Tanıma Davası mı, Türkiye’de Yeniden Boşanma Davası mı?

Yurt dışında boşanan kişiler zaman zaman Türkiye’de ayrıca boşanma davası açılması gerekip gerekmediğini sormaktadır. Yabancı boşanma kararı kesinleşmiş ve tanıma şartlarını taşıyorsa Türkiye’de yeniden boşanma davası açılmasına gerek bulunmamakta; tanıma veya idari tescil yolu yeterli olmaktadır. Yabancı ülkede henüz boşanma kararı alınmamışsa veya karar tanıma şartlarını taşımıyorsa, Türkiye’de anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası açılması gündeme gelebilmektedir.

Türk vatandaşı olan veya Türkiye’de yerleşim yeri bulunan yabancılar da Türk mahkemelerinde boşanma davası açabilmektedir. Hangi yolun daha uygun olduğu; tarafların bulunduğu ülke, kararın içeriği ve velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi fer’i taleplerin durumu dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

---

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında boşandım, Türkiye’de evli mi görünüyorum?

Evet. Yabancı boşanma kararı nüfus müdürlüğü veya konsolosluk aracılığıyla tescil edilmedikçe ya da Türk mahkemesince tanınmadıkça kişi Türk nüfus kayıtlarında evli görünmeye devam etmektedir.

Yabancı boşanma kararının tanınması için Türkiye’ye gelmek gerekir mi?

İdari tescil başvurusu yurt dışındaki konsolosluklara yapılabilmektedir. Tanıma davası ise vekaletname verilen bir avukat aracılığıyla takip edilebildiğinden, kural olarak tarafların duruşmalar için Türkiye’ye gelmesi gerekmemektedir.

Eşim başvuruya katılmıyorsa ne yapabilirim?

İdari tescil kural olarak eşlerin birlikte başvurusunu gerektirdiğinden, eşin katılmadığı durumlarda aile mahkemesinde tanıma davası açılmaktadır. Tanıma davası taraflardan biri tarafından tek başına açılabilmektedir.

Tanıma davası ne kadar sürer?

Süre; belgelerin eksiksiz olmasına, mahkemenin iş yüküne ve özellikle karşı tarafa tebligat yapılmasına bağlıdır. Karşı tarafın yurt dışında olduğu dosyalarda tebligat süreci yargılamanın uzamasına neden olabilmektedir.

Tanıma için bir süre sınırı var mı?

Kanunda tanıma talebi için bir süre öngörülmemiştir; tanıma her zaman istenebilmektedir. Ancak yeniden evlenme, miras ve soybağı bakımından doğabilecek sorunlar nedeniyle başvurunun geciktirilmemesi önerilmektedir.

Velayet kararı da otomatik olarak tanınır mı?

Hayır. Nüfusa tescil yalnızca boşanmanın işlenmesini sağlamaktadır. Velayet, nafaka ve kişisel ilişki hükümlerinin Türkiye’de uygulanabilmesi için tenfiz davası açılması gerekmektedir.

Yabancı ülkede noterde veya belediyede yapılan boşanma tanınır mı?

Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A, yabancı ülkelerin adli makamlarının yanı sıra idari makamlarınca verilen boşanma kararlarını da kapsamaktadır. Bu tür kararların tesciline ilişkin değerlendirme, kararın kesinleşmiş olması ve kamu düzenine aykırı olmaması şartları çerçevesinde yapılmaktadır.

---

Sonuç

Yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye’de hüküm doğurması için kararın nüfus müdürlüğü veya konsolosluk aracılığıyla tescil edilmesi ya da aile mahkemesince tanınması gerekmektedir. Eşlerin birlikte başvurabildiği durumlarda idari tescil daha hızlı bir yol sunarken, birlikte başvurunun mümkün olmadığı hallerde tanıma davası açılmaktadır. Velayet ve nafaka gibi hükümler için ise ayrıca tenfiz talep edilmelidir.

Yetkiner Hukuk Bürosu tarafından İzmir’de yabancı boşanma kararlarının tanınması ve tenfizi, nüfusa tescil işlemleri ile yabancı unsurlu aile hukuku uyuşmazlıklarında Türkçe, İngilizce ve Fransızca hukuki destek sağlanmaktadır. Büroya iletişim sayfasındaki kanallar aracılığıyla ulaşılabilmektedir.